Młodzież w okresie dorastania

2013-12-01 18:04:25

OKRES DORASTANIA występuje między 10 a 20 rokiem życia wtedy to młody człowiek tworzy własną tożsamość. Proces ten wymaga od młodej osoby zaangażowania i wysiłku, który "nie zawsze jest doceniany przez otoczenie". Często ryzykował i popełniał „błędy”, bo bez tego cały ten proces jest niemożliwy.

Jest to więc też trudny czas dla osób z jego otoczenia, które obawiając się o to, czy dokonujące się zmiany idą we „właściwym kierunku” często nie dają na nie przyzwolenia, nie zapewniając tym samym koniecznego wsparcia i „uruchamiając” nadmiar kontroli.

 

KSZTAŁTOWANIE SIĘ TOŻSAMOŚCI

Ciało, do tej pory „znane” i przewidywalne zmienia się - zmieniają się wielkości i proporcje poszczególnych jego części, pojawiają procesy fizjologiczne takie, jak miesiączka czy polucje, których nie sposób przyrównać do dotychczasowych doświadczeń.

Jeżeli młody człowiek zmiany te uzna za przychodzące nie w porę, nie takie, jakich się spodziewał, to będzie wkładał dużo wysiłku, aby nadal funkcjonować tak, jak dawniej. Może również szukać łatwych sposobów poradzenia sobie z lękiem i trudnościami sięgając po narkotyki czy alkohol.

Taki stan określa się mianem TOŻSAMOŚCI ROZPROSZONEJ i najczęściej pojawia się on na początku okresu dorastania.

Młody człowiek może być wówczas apatyczny, niezainteresowany przyszłym życiem, skoncentrowany na sobie i na tym, co daje chwilową satysfakcję i szybkie korzyści, niezorganizowany w działaniach, często rozpraszający się i zmieniający formy swej aktywności w sposób mało dla otoczenia zrozumiały.

Tym, co pomaga uporać się z ROZPROSZENIEM i decyduje o szybkości przejścia do kolejnego stadium jest więź łącząca dorastającego z rodziną. W sytuacji, kiedy młody człowiek „traci grunt pod nogami” i nie posiada jeszcze wewnętrznej struktury, która mogłaby go „scalić” – najważniejsze jest stabilne otoczenie (rodzina, szkoła), które daje wsparcie, zapewnia bezpieczeństwo i nie ulega stawianym przez dorastającego żądaniem i prowokacjom.

Umiejętności interpersonalne nabyte na wcześniejszych etapach rozwoju pozwalają znaleźć i utrzymać swoje miejsce w grupie oraz nawiązać bliskie związki z osobami przeciwnej płci.

Dla nastolatka poczucie rozproszenia jest trudne emocjonalnie dlatego próbuje znaleźć coś, co pomoże mu określić, kim jest i poczuć się lepiej. Szuka wówczas idei i ludzi, którym może zaufać, przez których będzie akceptowany i którzy zwolnią go z wysiłku podejmowania dalszych poszukiwań.

Wchodzi w etap TOŻSAMOŚCI LUSTRZANEJ („przybranej”), przyjmuje „za swoje” czyjeś standardy oceniania, reguły postępowania, wybory zawodowe, czy przekonania religijne i to bez uprzedniego sprawdzenia ich.

Idealizuje pojedyncze osoby i całe grupy, z którymi się identyfikuje, jest mocno przywiązany do aktualnej sytuacji i broni się przed jakimikolwiek zmianami. Zaczyna zachowywać się w sposób bardzo pryncypialny, usztywniony.

Dla młodzieży o TOŻSAMOŚCI LUSTRZANEJ szansą dla rozwoju mogą być pytania padające z ust osób znaczących o to, czy to, co wybrał odpowiada wizji siebie i swojej przyszłości.

Pytania mają znaczenie terapeutyczne, gdyż pozwalają uświadomić sobie wiele spraw i wycofać się w porę z czegoś, co nie jest dla nich dobre lub utwierdzić ich w podejmowanych wyborach.

Rozczarowanie związane z dokonanym wyborem pozwala na przejście do TOŻSAMOŚCI MORATORYJNEJ (odroczonej).  Towarzyszy wtedy krytyczne myślenie, otwartości na to, co nowe - w tym stadium dość często zmieniane są decyzje, co do własnego zaangażowania lub angażowanie się w skrajnie różne, wydawałoby się ideologie.

Takie poczynania mogą napawać obawami, ale są niezbędne, aby dorastający mógł świadomie wybrać to, na czym mu zależy, aby mógł się sprawdzić i przekonać, ile jest wart.

Dorośli mogą pomóc dorastającemu ustalić to, jakie są stabilne aspekty jego tożsamości (co jest dla niego naprawdę ważne, jakie ma atrybuty itp.), na których może budować resztę konstrukcji (integrować doświadczenia z różnych obszarów).

Dorośli mogą pomóc uświadomić dorastającemu, dokąd zmierza, jakich dróg i sposobów używa.

Przede wszystkim jednak dorośli muszą być osobami znaczącymi i wykazać się dużą cierpliwością.

Dopiero po przejściu moratorium młody człowiek ma szanse osiągnąć TOŻSAMOŚĆ DOJRZAŁĄ. Oznacza to, że:

  • Po okresie poszukiwań młody człowiek podejmuje zobowiązanie odnośnie tego, kim chce być, jaki chce być, co chce w życiu robić itp.
  • Uformował własną strukturę tożsamości, która scala jego doświadczenia i atrybuty, pozwala na dokonywanie wyborów i konsekwentnie podążanie wybraną drogą życiową.
  • Przedstawiony model formownia tożsamości poczynając od tożsamości rozproszonej, poprzez lustrzaną i moratoryjną, a na dojrzałej skończywszy jest jednym z wielu możliwych. Zdarza się, że:
  • Któryś z etapów jest pomijany
  • Może pojawiać się regres i powrót do wcześniejszych etapów
  • Rozwój może zatrzymać się na którymś z etapów i osoba może wówczas nie uformować tożsamości dojrzałej.

 

SZANSE DLA ROZWOJU

Okres dorastania nie musi być burzliwy i trudny. Młodzież nie musi w  sprzeciwiać się dorosłym. Rodzice i inni dorośli nie muszą tracić kontaktu i wpływu na swoje dzieci. Jest tylko jeden warunek. Musi istnieć między nimi więź emocjonalna, która obie strony satysfakcjonuje, daje wsparcie, ale też stymuluje do rozwoju.

Jeżeli dorosły (np. rodzic, nauczyciel, psycholog) chce być osobą znaczącą dla dorastającego, a więc taką, której wato słuchać, szanować jej zasad, przestrzegać reguł, liczyć się z jej zdaniem, musi najpierw zaangażować się i zainteresować światem młodego człowieka.

Zaangażowanie to nie moralizowanie, dawanie rad, strofowanie – inaczej tworzy się „przepaść” między dorosłym a dorastającym.

Oznacza, że dorosły będzie słuchał, zadawał pytania, starał się zrozumieć i dawał wskazówki adekwatne do sytuacji i momentu rozwoju dorastającego, a nie zgodne z tym, jak według niego „powinno być”.

 

ZAGROŻENIA ROZWOJU

TOŻSAMOŚĆ NEGATYWNA powstaje ona w wyniku czasowej identyfikacji młodej osoby z istniejącymi w danej społeczności wzorami postaw, ról, wartości, które dorośli przedstawiciele tej społeczności uważają za niepożądane bądź wręcz godne potępienia.

Warto sobie uzmysłowić, że aroganckie, niegrzeczne zachowanie, ekscentryczne ubieranie się, ostentacyjne manifestowanie odmienności własnych poglądów wobec osób dorosłych, wagarowanie i zaniedbywanie nauki szkolnej, sięganie po alkohol, papierosy czy narkotyki, włącznie z ryzykownymi zachowaniami seksualnymi, wybrykami chuligańskimi i wykroczeniami wobec prawa mogą stanowić przejawy czasowego wyboru tożsamości negatywnej.

Wybory tego rodzaju wydają się być dość powszechne, co więcej pełnią one ważną funkcję na drodze kształtowania dojrzałej tożsamości. Paradoksalnie więc „złe postępowanie” czy „bycie złym” w odniesieniu do młodej osoby może oznaczać coś dobrego, przynoszącego korzyści jej osobowości.

Wybór CZASOWEJ TOŻSAMOŚCI NEGATYWNEJ może być korzystny i pełnić ważną dla rozwoju funkcję, o ile nie stanowi rozwiązania trwałego i jest przejściowym etapem na drodze ku dojrzałej tożsamości. Korzyści:

  • Przezwyciężanie rozproszenia: pozwala odzyskać poczucie spójności, co sprzyja większej aktywności w działaniu; dużo bardziej komfortowym stanem jest poczucie bycia złym i społecznie napiętnowanym, czy wręcz odrzuconym przez ogół społeczności, niż całkowita dezorientacja co do tego, kim się jest czy poczucie bycia kimś miernym
  • Zyskiwanie autonomii względem rodziców czy szkoły, co gwarantuje większą niezależność w podejmowaniu decyzji
  • Kształtowanie się gotowości do obdarzania akceptacją i kontaktowania się z osobami odmiennymi, również z tymi powszechnie uznawane za „złe”
  • Zyskiwanie dojrzałego stosunku do norm obyczajowych i prawnych dzięki możliwości odniesieniu się do nich z pewną dozą dystansu

Zadanie stojące przed dorosłymi  to chronienie młodych ludzi przed trwałymi konsekwencjami ich negatywnymi wyborów.

Warto zdać sobie sprawę, że negatywna tożsamość rzadko kiedy stanowi następstwo w pełni świadomego wyboru.

Kara o zbyt dalekosiężnych konsekwencjach, np. wydalenie ze szkoły za incydentalne zapalenie marihuany czy wypicie na terenie szkoły butelki piwa, nie mówiąc już o karze więzienia w odniesieniu do nastoletniej osoby, przyczynić się może do powstania negatywnej „etykiety”, której ktoś o kruchej tożsamości nie będzie w stanie przezwyciężyć przez resztę życia.

Nie znaczy to, że dorosły powinien przechodzić nad złymi postępkami młodych ludzi do porządku dziennego i bagatelizować je. Trzeba pamiętać, że stanowczość i konsekwencja dorosłych niejednokrotnie mogą uchronić młodą lekkomyślną osobę od dramatycznych konsekwencji jej postępowania.

CZYNNIKI GROŻĄCE POWSTANIEM TRWAŁEJ NEGATYWNEJ TOŻSAMOŚCI

  • Zastosowanie zbyt dotkliwej i dalekosiężnej sankcji: tym sposobem zachowanie, które mogło być wyrazem potencjalnie jedynie czasowej tożsamości rodzi konsekwencje w postaci „uwiązania” młodej osoby do negatywnej roli na stałe
  • Upowszechnianie skrajnie negatywnych wzorców przez media i uprawomocnienie ich: powoduje to wzrost tendencji do uciekania się do skrajnie niebezpiecznych zachowań czasem prowadzących do nieodwracalnych konsekwencji
  • Społeczna marginalizacja jako następstwo braku dostępności pozytywnych ofert: np. może służyć strukturalne bezrobocie dotykające przede wszystkim ludzi młodych
  • Dyskryminacja na tle rasowym lub narodowościowym: narzucająca określonym osobom negatywną etykietę np. „brudasa”, „złodzieja”, „lenia”.

 

« powrót

Wyszukiwarka

Kategorie

Brak kategorii